دانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240521Analysis of the Gol-o-Morgh (Flower and Bird) Painting Used in a Pen Case No. 1393005000045, Keeping Place in the Malek Museum, Created by Master Fathollah Shirazi, within the context of Qajar Era Pen Case Artistryتحلیل نقاشی گل و مرغ به کار رفته در قلمدان شمارۀ 1393005000045 موجود در موزۀ ملک، اثر استاد فتح‌اله شیرازی، بر بستر قلمدان نگاری‌های دوره قاجار72272075910.22034/rac.2024.720759FAالههپنجه باشیدانشیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.0000-0001-5631-8622میترارستم بیکیکارشناسی ارشد نقاشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.Journal Article20231103The art of pen case-making has long-standing ties with Iranian culture. Qajar era, this craft reached its zenith as artisans elevated it to new heights of perfection, surpassing the previously prevalent use of metallic pen cases. Qajar painting sought to achieve a harmonious balance between the contrasting elements of Iranian and European art. This endeavor, particularly prominent in the first half of the 13th century AH, led to a brief yet remarkable synthesis, significantly influencing pen case decoration of the time. Fathollah Shirazi is among the most prominent lacquer painters and pen case decorators of the Qajar period. The most notable motifs in his works include floral patterns, especially Gol-o-Morgh (flowers and birds). He often utilized captivating designs framed by scenic compositions with borders adorned with roses. This research aims to study the Gol-o-Morgh motif in Fathollah Shirazi’s paintings. The main research questions are: How have the influences of Gol-o-Morgh paintings on Fathollah Shirazi's pen cases shaped the art of the Qajar era? What are the distinctive visual characteristics of Gol-o-Morgh motifs in Fathollah Shirazi's pen cases? The research adopts a qualitative approach and employs an analytical-descriptive method. Data was collected through documentary (library) sources. The analysis of Qajar pen cases reveals that Shirazi’s designs prominently include painted Gol-o Morgh motifs. The designs on these pen cases exhibit depth influenced by European painting styles. However, Shirazi’s hybridized Farangi-Ma'ab (Europeanized) school distinguishes itself from his contemporaries. His pen case decorations are characterized by realism and a naturalistic approach, reflecting his inclination toward realism, aligned with an understanding of the mystical meanings of these visual elements rather than mere ornamental abstraction or symbolic representation.هنر قلمدان‌سازی بافرهنگ ایران ارتباطی دیرینه دارد. در دوره قاجار این هنر به اوج خود رسیده است و صورتگران این فن را به اوج کمال رسانیدند، به‌طوری‌که بر قلمدان‌های فلزی که تا پیش‌ازاین دوران مورداستفاده قرار می‌گرفت برتری یافت. نقاشی مکتب قاجار سعی دوباره‌ای بود در ایجاد تعادلی مطلوب میان دو عنصر ناهمگن ایرانی و اروپایی که در نیمه اول قرن سیزدهم هجری به توفیقی دلپذیر اما مختصر دست‌یافت که این روند بر روی قلمدان‌نگاری‌های این دوران بسیار تأثیرگذار بود. فتح‌اله شیرازی ازجمله برجسته‌ترین‌های نقاشی زیر لاکی و قلمدان‌نگاران دوره قاجار بوده است. مهم‌ترین نقوشی که در آثار او به چشم می‌رسد، نقاشی‌های گل<sup> </sup>و<sup> </sup>مرغ و گل‌وبوته است. او اغلب در قاب‌بندی‌های منظره با حواشی گل رز از طرح‌های دل‌انگیزی بهره می‌گرفت. هدف از این پژوهش مطالعه گل<sup> </sup>و<sup> </sup>مرغ در نقاشی فتح‌اله شیرازی است. پرسش‌های اصلی پژوهش عبارت‌اند از: تأثیرات نقاشی گل<sup> </sup>و<sup> </sup>مرغ در قلمدان فتح‌اله شیرازی از هنر دوره قاجار چگونه بوده است؟ ویژگی شاخصه‌های بصری نقش گل<sup> </sup>و<sup> </sup>مرغ در قلمدان فتح‌اله شیرازی چگونه است؟ روش پژوهش حاضر، به صورت تحلیلی-توصیفی است، شیوه گردآوری اطلاعات به صورت اسنادی (کتابخانه‌ای) است. در انتهای پژوهش نتایج حاصل نشان می‌دهد که ضمن بررسی قلمدان در دوره قاجار به این قلمدان خاص، نقوش گل<sup> </sup>و<sup> </sup>مرغ نقاشی شده‌اند و نقوش استفاده‌شده در قلمدان‌نگاری، دارای ژرف‌نمایی متأثر از نقاشی اروپایی بوده است اما مکتب فرنگی‌مآب فتح‌اله شیرازی متفاوت از دیگر قلمدان‌نگاران هم‌عصرش است، قلمدان‌نگاری او واقع‌گرایانه و شیوه کارش طبیعت‌گرا است که این امر بیانگر تمایلش به رئالیسم هم‌سو با به‌کارگیری نقوش با علم به معنای عرفانی این عناصر بصری است و نه صرفاً نقوشی در جهت تزئین و نمادگرایی انتزاعی.https://rac.soore.ac.ir/article_720759_c1e15330fc7956063652f9c06e584548.pdfدانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240620Drawing Research: A Reflection on Research about Persian Drawing Artطراحی‌پژوهی: تأملی بر پژوهش‌هایی در باب هنر طراحی ایرانی233572076310.22034/rac.2024.720763FAرویارضاپور مقدماستادیار دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.0000-0001-5714-9082Journal Article20231007.<br />The research is done and partly related to the art of "drawing" cannot be searched as clearly and abundantly as "Persian painting". The reason for this is the remarkable realization of studies that have been done on Persian painting and, with its continuation, added to the frequency of this research. The review of completed research more clearly identifies the existing research capacities in this field. Although these studies are few, reflecting on them not only enables the understanding of research approaches in drawing art but also reveals unsearched topics in this field. Therefore, this article, while identifying research studies on the art of design aiming to understand research approaches to the aforementioned topic, raises the question of what approaches can explain the research encounter with the Iranian art of design.<br />And these approaches necessitate the importance of studying what topics? The research study has benefited from a multi-case method, utilizing library resources and online articles for information collection. An essential point in this process is to pay attention to the fact that primary sources and references will be given priority. Therefore, although it is possible to consider the number of more study samples, according to the limitations of the article, it was only 24. Research is being identified. Their review of the part to the whole is as follows: initially, the term drawing is carefully defined. Then, the art of drawing is studied in connection with Persian art. Then, the existing research in this field, the understanding of the research approaches, and the inference of the research encounters of their researchers are studied.<br />In conclusion, the research gaps and specialized needs of this field, which are the result of the studies of the previous stage, will be expressed. The results of the investigations state that the researchers' research encounter with the art of drawing can be divided into two groups: partial and general approaches. Following this issue, the discussion of how the art of drawing is objectified in the opinion of Iranian and Western researchers was also recognized in four groups: a partial and general approach, a partial and painter-oriented approach, a general approach to the schools of Qazvin and Isfahan, and general studies of Persian art. Therefore, the necessity of distinct and specific research in drawing art becomes certain. This feature allows us to carry out other studies about drawing art. The results of this research have led to the decentralization of research in the field of painting and the centralization of the field of drawing art.پژوهش‌های انجام‌یافته و تا حدودی مرتبط با هنر "طراحی" در حوزه نگارگری ایران را نمی‌توان به‌صراحت و فراوانی "نقاشی ایرانی" جویا شد. دلیل این امر، تحقق چشم‌گیرِ مطالعاتی است که در باب نقاشی ایرانی به انجام رسیده و با تداوم خود، بر بسامد پژوهش‌های مذکور افزوده است. اما آنچه می‌تواند شناساییِ ظرفیت‌های پژوهشی موجود را در این حوزه بیشتر تبیین نماید، بررسی پژوهش‌های به انجام رسیده است. این مطالعات اگرچه اندک هستند اما تأمل در آنها، نه‌تنها شناخت رویکردهای پژوهشی در حوزه هنر طراحی را میسر می‌کند بلکه مباحث مغفول‌مانده در این حوزه را نیز آشکار می‌سازد. از<sup> </sup>همین<sup> </sup>رو، مقاله حاضر، ضمن شناسایی پژوهش‌هایِ محقَّق در باب هنر طراحی با هدف شناخت رویکردهای پژوهشی با موضوع مذکور به طرح این پرسش می‌پردازد که مواجهۀ پژوهشی با هنر طراحی ایرانی در چه رویکردهایی قابل تبیین است؟ و این رویکردها، اهمیت مطالعاتی چه مباحثی را ضرورت می‌بخشند؟ روند مطالعاتی پژوهش از روش پژوهشِ مطالعه چندموردی برخوردار گشته و گردآوری اطلاعات با بهره‌مندی از منابع کتابخانه‌ای و مقالاتِ برخط انجام پذیرفته است. ماحصل بررسی‌ها بیان می‌دارد که مواجهۀ پژوهشیِ محققین با هنر طراحی در چهار گروه رویکرد جزئی و عام، رویکرد جزئی و نگارگرمحور، رویکردی کلی و ذیل مکتب‌های قزوین و اصفهان و مطالعات کلی در باب نگارگری ایران قابل طرح است. در این راستا، ضرورت پژوهش‌هایِ تمیزی و تخصیصی در حوزه هنر طراحی بایسته می‌گردد که بتوان در تداوم آنها، دیگر مطالعات را با عطف توجه به تمرکززدایی از حوزه نقاشی و تمرکزبخشی به حوزه هنر طراحی به‌عنوان یک صورت هنری قائم‌به‌ذات، تحقق بخشید.https://rac.soore.ac.ir/article_720763_2c446d20c1b5e0e6e3116a430d1a3a03.pdfدانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240620The Development of Spatialization and Framing in the Illumination of the Qur'an from Early Islam to the Advent of the IL-Khans (654 AH)سیر تکوین فضابندی و قاب‌بندی تذهیب قرآن‌های صدر اسلام تا ظهور ایلخانان (654ه.ق)374972076510.22034/rac.2024.2040088.1091FAمیلادرفیعیمربی، گروه نقاشی ایرانی، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.0000-0001-9189-9012Journal Article20230908the different designs and patterns used in Illumination, spatialization and framing are significant since the first aspect of the work that affects the viewer is the color spaces separated by the framing. They also cause the viewer's eyes to turn to the work by creating rhythm and harmony. Spatialization was used to distinguish between different text parts, including verses. However, illuminators gradually learned the impact of this aspect on the beauty of the work, and over several generations sought to improve the quality of spatialization and framing in the art of Illumination. When the word framing is used among illuminators and artists, one thinks of both of the concepts of framing as a definition of different color spaces and of the general and detailed forms and patterns that must be designed for it. Knowing this meaning, this study attempts to clearly define technical terms like the template as a general form of the work, spatialization in the sense of dividing the overall work into various smaller parts and also framing in the sense of using different lines and decorative patterns in spatialized boundaries, and then highlight the differences between these terms. This study also examines the development of the methods of spatialization and framing from the first century after Islam to the middle of the 7th century AH, that is, the advent of the IL khans. This study is conducted descriptively and analytically, collecting information through library studies, field observation, and photography documentation. The authors of this research try to provide quantitative and qualitative results and answer the following questions: What was the evolution of spatialization in the Qurans of early Islam until the advent of the IL khans (654 AH)? How are these spatializations framed, and what kind of frames and forms do they have? The results of this study first suggest that spatialization and framing play an essential role in the quality and beauty of Illumination works because the first encounter of the viewer with the work is through the spatialization and framing of various colored parts, after which other details are determined.<br />Subsequently, the study focused on spatialization and framing development. It was found that the first Qurans did not have spatialization and framing, and the first examples of spatialization, including designs such as the head of a surah, khums, and Ashar, appeared as scattered islands on the pages of the Quran. The first spatializations then organized these arrangements into a simple or patterned table, like a rosary thread, and divided the page into two main sections: the text and the margins. The text space typically featured inscriptions at the top and bottom, while the main margin remained unadorned, with motifs derived from Qur'anic verses appearing only occasionally. It has also been noted that the Illumination motifs were more practical in these first 7 centuries and were designed and executed to make it easier to read the Quran accurately and fluently. As for the framing methods, it was concluded that in this period, the first method was using tabulators, and almost simultaneously, the use of arabesques for framing began. Somewhat later, frames with geometric knot patterns and artichoke Pseudo-geometric frames were used, which visually created more splendid and complex spaces, and a basic method was introduced, further developed later.فضابندی و قاب‌بندی در تذهیب بسیار مهم هستند، چراکه نخستین برخورد مخاطب با اثر به واسطه قاب‌بندی‌هایی است که فضاهای رنگ‌بندی شده را تفکیک می‌کنند. با توجه به این‌که تاکنون مطالعه جدی در این حوزه صورت نگرفته است؛ این پژوهش بر بررسی سیر تکوین این دو اصل مورد اشاره در تذهیب قرآن‌های صدر اسلام تا نیمه سده 7ه.ق، یعنی ظهور ایلخانان، هدف‌گذاری شده است. دو پرسش اساسی مطرح در این حوزه، بر ارزیابی سیر تحول فضابندی و چگونگی استفاده از نقوش قاب‌بندی در فضابندی‌های موجود در آثار این دوره و با در نظر گرفتن انواع قاب و فرم، استوار است. این پژوهش که به شیوه توصیفی-تحلیلی صورت گرفته، از بررسی کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و مستندسازی به کمک عکاسی جهت گردآوری اطلاعات بهره برده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد که نخستین نمونه قرآن‌های کتابت شده فاقد هرگونه فضابندی یا صفحه‌آرایی منظم و منسجم بوده‌اند؛ اما بعدها نقوشِ نشان به جهت علامت‌گذاری بخش‌های مختلف قرآن کریم بر<sup> </sup>اساس جزء، حزب، سوره و آیه و به صورت جزیره‌های پراکنده و فاقد فضابندی منسجم ظاهر می‌شوند. همچنین هم‌زمان با تکامل سایر بخش‌های هنر کتابآرایی و تذهیب به‌تدریج شاهد سیر تحول و تکامل فضابندی هستیم. این سیر تکامل را می‌توان در قاب‌بندی آثار مُذَهَب نیز مشاهده کرد، به‌طوری‌که پس از نسخ اولیه فاقد قاب‌بندی می‌توان به‌تدریج شاهد ظهور نخستین نمونه‌ها با استفاده از نقوش جدول‌کشی بود و بعدازآن به‌تدریج شیوه‌های کامل‌تر و متنوع‌تری چون قاب اسلیمی، نقوش گره هندسی و کنگره‌ای-هندسی را در آثار مشاهده کرد.https://rac.soore.ac.ir/article_720765_01fdf376db91a09995bc8cf0af25aa61.pdfدانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240620Analysis of the Representation of Concubines in Timurid Miniature Painting with an Emphasis on Social Statusتحلیل بازنمایی کنیزان در نگارگری عهد تیموری با تأکید بر پایگاه اجتماعی516272077310.22034/rac.2024.720773FAمرتضیصدیقیفردمدیر گروه عکاسی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.0000-0001-6729-1365خشایارقاضیزادهدانشیار، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.Journal Article20230810Since the 1980s, a burgeoning interest in slavery and its attendant racial prejudices has emerged among art historians. Race has become a central focus in contemporary art and cultural discourse. The institution of slavery in Iran possesses a history extending to pre-Islamic eras, encompassing a diverse spectrum of enslaved individuals, including female captives or concubines. This research delves into the visual representation of concubines within the realm of Timurid miniature painting, examining the intricate relationship between their social standing and their portrayal. Employing a descriptive-analytical method and drawing upon library resources, the study categorizes concubines as delineated in Persian literature before scrutinizing their depictions in Timurid art. The findings illuminate a hierarchical structure among concubines during the Timurid period, with nine distinct social strata identified. However, the research reveals a selective focus on miniature painting, with only those concubines prominently featured in literary narratives receiving visual representation. The visual treatment of concubines varies significantly based on their social rank. Those of elevated status, characterized by luxury and artistic association, are frequently depicted in collective groupings at the periphery of compositions. Conversely, concubines occupying positions of affection or servitude are often isolated and positioned closer to the image's center. This study concludes that Timurid miniature painting, deeply intertwined with literary traditions, prioritizes the visualization of concubines holding narrative significance. The spatial arrangement of these figures in the composition visually reflects their social hierarchy. By examining the representation of concubines in Timurid miniature paintings, this research contributes to a broader understanding of the intersection of gender, race, and power within the art historical canon. It highlights the potential of art historical analysis to illuminate social structures and ideologies embedded within visual culture.پیشینۀ بردگی در ایران به سال‌های پیش از اسلام بازمی‌گردد و انواع برده در دوره‌های مختلف در جامعه حضور داشتند که یکی از انواع آن، بردۀ زن یا کنیز است که در هنرهای مختلف بازنمایی شده‌اند. پژوهش حاضر به تحلیل بازنمایی کنیزان در نگارگری دوره تیموری پرداخته و رابطۀ میان پایگاه اجتماعی و بازنمایی آنها را بررسی می‌کند. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. با توجه به ارتباط مستقیم نگارگری تیموری و ادبیات فارسی، در ابتدا انواع کنیزان در متون ادبی دسته‌بندی شده و سپس در نگاره‌های دوره تیموری مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کنیزان در عصر تیموری در نٌه پایگاه اجتماعی مختلف قرار داشتند، اما تنها آن دسته کنیزان که مورد توجه متون ادبی بودند، در نگارگری بازنمایی شده‌اند. این بازنمایی تصویری با توجه به اهمیت پایگاه اجتماعی کنیزان متفاوت بوده است به‌نحوی‌که کنیزان تجملاتی و هنرمند در دسته‌های چندتایی و در حاشیه تصاویر بازنمایی شده‌اند درحالی‌که کنیزان معشوقه و خدمتکار به صورت یکه به مرکزیت تصویر نزدیک می‌شوند. درنهایت چنین نتیجه‌ای حاصل شد که نگارگری تیموری، با تأکید بر ارتباط با متون ادبی، ترجیح می‌دهد کنیزانی را بازنمایی کند که در داستان‌ها مورد توجه هستند و وضعیت بازنمایی در ترکیب‌بندی تصویر نیز با پایگاه اجتماعی‌شان تطابق دارد.https://rac.soore.ac.ir/article_720773_c112a474d4117872166ae3d2e19d6620.pdfدانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240620A Study of the Stonework of Tark Stone Mosque (Sangi Mosque) in Middle East Azerbaijan Region-Miyanehمطالعه سنگ تراشی مسجد سنگی تَرک در منطقه آذربایجان شرقی-میانه637772077410.22034/rac.2024.720774FAعاطفهفاضلاستادیار دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران.0009-0005-7325-5420Journal Article20231107Tark is a city in Miyaneh and serves as the center of Kandavan village. This city is located 26 km northeast of the Miyaneh. The most significant work left in Tark City is its stone mosque. Tark Stone Mosque in Miyaneh City is one of the few stone mosques in Iran, known for its stone construction and distinctive decorations. This article aims to answer research questions: How are the architectural decorations of the Tark stone mosque? And What is the history of Tark Stone Mosque? - It has used the descriptive-historical research method. Collecting information in the field research, photographing the mosque building, interviewing, and referring to written sources. The purpose of the research is to study the stone mosque of Tark from a historical point of view of how the building was built and to examine the stone decorations in the mosque. The research has yielded an unknown construction date for the building. However, the date 1865 was engraved on the inscriptions of the building in the reconstruction of the mosque after two earthquakes. The mosque features a brick nave, adorned with pillars and a stone sanctuary. Large stones carved with plant, geometric, and calligraphy motifs adorn the nave's inner and outer walls. The stone sanctuary of the mosque, decorated with plant, geometric, and muqarnas motifs, is located on the south side of the mosque.تَرْک، شهری در شهرستان میانه و مرکز دهستان و بخش کندوان است. این شهر در 26 کیلومتری شمال‌شرقی شهر میانه در دشتی در جنوب قسمت میانی بخش کندوان واقع است. مهم‌ترین اثر به‌جامانده از شهر تَرک، مسجد سنگی آن است. مسجد سنگی تَرک در شهرستان میانه یکی از معدود مساجد سنگی در ایران است که به جهت استفاده از مصالح سنگی و تزیینات ویژه دارای اهمیت می‌باشد. مقاله حاضر در راستای پاسخ به پرسش اصلی؛ تزیینات معماری مسجد سنگی تَرک چگونه است؟ و پرسش فرعی؛ مسجد سنگی تَرک دارای چه تاریخ و پیشینه‌ای است؟ از روش تحقیق توصیفی-تاریخی بهره گرفته است. شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات میدانی، مراجعه مستقیم به مسجد، مصاحبه و استناد به منابع مکتوب می‌باشد. هدف از پژوهش، مطالعه مسجد سنگی تَرک به لحاظ تاریخی و چگونگی ساخت بنا و بررسی آرایه‌های سنگی در مسجد است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد، تاریخ دقیق بنا مشخص نیست اما در بازسازی مسجد پس از دو زمین‌لرزه، تاریخ 1282ه.ق بر روی کتیبه‌های بنا حجاری شده است. بنای مسجد به صورت شبستانی آجری ساخته شده و با ستون‌ها و محراب سنگی آراسته شده است. دیوار خارجی و داخلی شبستان با سنگ‌های بزرگ و یکپارچه با نقوش گیاهی، هندسی و خوشنویسی حجاری شده است. محراب سنگی مسجد مزین به نقوش گیاهی، هندسی و مقرنس در ضلع جنوبی مسجد و روبه‌قبله نمازگزاران واقع شده است.https://rac.soore.ac.ir/article_720774_2bdad4f7d43a256054670ef30608bc5d.pdfدانشگاه سورهرهپویه هنرهای صناعی2821-03524120240620Review of Old Woman and Sultan Sanjar Paintings Based on Panofsky’s Opinions in the Safavid Schoolبررسی نگارۀ پیرزن و سلطان سنجر بر اساس آرای پانوفسکی در مکتب صفوی799372077510.22034/rac.2024.720775FAزینبمرادیان قوجه بگلومدرس و دانشجوی دکتری دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، تبریز، ایران.0000-0002-1849-9554آیلانوریکارشناس هنر اسلامی ، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه هنر، اردبیل، ایران.Journal Article20231209Makhzan al-Asrar is one of the five famous Masnavis of Nizami Ganjavi, which contains various stories and anecdotes in moral, social, and political spheres. One of these stories is the story of "The Old Woman and Sultan Sanjar". The story centers on the injustice faced by the old woman, unbeknownst to the sultan. Various topics have been depicted in literary works throughout history, including this story illustrated by several painters. This research attempts to examine and analyze the illustrations in the Safavid school with the analytical perspective of Erwin Panofsky's iconology. This research will aim to explore the form and content of the story based on the illustrations. The question raised in this research is, what is the relationship between the form and content of the illustrations based on Panofsky's views? This article was conducted in a descriptive-comparative manner, and the information was collected using a library method. The results show that the existing paintings from different periods mainly depict the first verse of the poem related to the story of "Sultan Sanjar and the Old Woman". Panofsky regards these works as exceptional art that embodies deep symbolism and religious significance, placing them in Iranian art's history and its influence on global culture. As an art historian, especially in Islamic works of art, Panofsky was able to apply his critical and analytical perspective conceptually and symbolically, contributing to a better understanding of the works of art. Clothing colors in Islamic art communicate social status and offer insight into the spiritual and psychological aspects of individuals. In this painting, the color of Sultan Sanjar's clothes is colored in orange and green, which symbolizes his power, wealth, and prestige. Also, his body shape and clothes are designed mostly in a straight and elongated way, an example of the king's power. In contrast, the old woman's clothes use softer and more subdued colors, such as white and blue, which symbolize simplicity and social poverty. The shape of her body and clothes is depicted by soft, curved lines so that all of these patterns and colors reflect the different social and class differences in society.مخزن‌الاسرار یکی از پنج مثنوی معروف نظامی گنجوی است که دارای داستان‌ها و حکایات مختلفی در زمینه‌های اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و ... است. یکی از این داستان‌ها قصه «پیرزن و سلطان سنجر» می‌باشد. ظلمی که در حق پیرزن شده و بی‌خبری سلطان محتوای داستان را می‌سازد. در نسخه‌برداری کتب ادبی در ادوار تاریخی موضوعات مختلفی را به تصویر کشیده‌اند، داستان نامبرده نیز به قلم چند نقاش به تصویر در<sup> </sup>آمده<sup> </sup>است. در این پژوهش سعی می‌شود که به بررسی و تحلیل نگاره‌های موجود در مکتب صفوی با دیدگاه تحلیلی آیکونولوژی اروین پانوفسکی پرداخته شود. هدف از این جستار بررسی صورت و محتوایی داستان بر<sup> </sup>اساس نگاره‌ها خواهد بود. سؤال مطرح در این تحقیق، چه ارتباطی بین صورت و محتوای نگاره‌ها بر<sup> </sup>اساس آرای پانوفسکی وجود دارد؟ این مقاله به صورت توصیفی – تطبیقی انجام گشته و به روش کتابخانه‌ای به جمع‌آوری اطلاعات پرداخته شده است. نتایج نشان می‌دهد که نگاره‌های موجود از ادوار مختلف عمدتاً بیت اول شعر مربوط به داستان «سلطان سنجر و پیرزن» را به تصویر کشیده‌اند از نظر آرای پانوفسکی نه‌تنها آثار هنری برجسته‌ای هستند بلکه درک عمیقی از نمادشناسی و معانی و دینی به‌وضوح قابل مشاهده است و می‌توان آنها را در چارچوب تاریخ هنر ایرانی و تأثیرات آن بر فرهنگ جهانی قرار دارد. پانوفسکی به عنوان یک تاریخ‌نگار هنر به‌ویژه در آثار هنری اسلامی، توانست نگاه انتقادی و تحلیلی خود را به شکلی مفهومی و نمادین بکار گیرد که بر درک بهتر آثار هنری کمک کرده است. رنگ لباس‌ها در هنر اسلامی نه‌تنها نشان‌دهنده وضعیت اجتماعی افراد هستند بلکه در بازتاب ویژگی‌های معنوی و روانی اشخاص نیز نقش دارد. در این نگاره رنگ لباس سلطان سنجر به رنگ‌های نارنجی و سبز دیده می‌شود که نماد قدرت، ثروت و اعتبار اوست. همچنین فرم بدن و لباسهای او بیشتر به صورت صاف و کشیده طراحی شده که اسوه‌ای از قدرت پادشاه می‌باشد. در مقابل لباسهای پیرزن از رنگ‌های ملایم‌تر و کم‌فام‌تر مثل سفید و آبی بهره برده که نمادی از سادگی و فقر اجتماعی است و فرم بدن و لباس او از خطوط نرم و منحنی‌وار استفاده شده است که همگی این نقش‌ها و رنگ‌ها نشانی از تفاوت اجتماعی و طبقاتی مختلف جامعه را بازتاب دهد.https://rac.soore.ac.ir/article_720775_ec7fd96853a2fc68fa996a526590cc2b.pdf